Memur aylıksız (ücretsiz) izin hakları ve süreleri

Memurlar bazı durumlarda maaş almadan, kadroyla bağı devam ederek görevden ayrı kalabilir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda bunun adı aylıksız izindir; günlük dilde ücretsiz izin olarak da bilinir. Doğum sonrası, eşin görevi, ağır hasta yakınına refakat ve askerlik gibi hallerde kullanılabilen bu iznin süreleri kanunla belirlenmiştir. Bu rehberde aylıksız izin türlerini, sürelerini ve iznin emeklilik, kademe ve sağlık sigortası üzerindeki etkilerini anlatıyoruz.

Kısaca

• Doğum veya evlat edinme sonrası 24 aya kadar aylıksız izin verilir (657 sayılı Kanun, md. 108/B-C).
• Ağır hasta yakınına refakat izninden sonra sağlık kurulu raporuyla 18 aya kadar aylıksız izin verilebilir (md. 108/A).
• Beş hizmet yılını tamamlayan memura, memuriyeti boyunca en fazla iki defada toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir (md. 108/E).
• Askerliğe ayrılan memur görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır (md. 108/G).
• İzin bitiminde veya mazeret ortadan kalktıktan sonra 10 gün içinde göreve dönmeyen çekilmiş sayılır (md. 108/F).
• Aylıksız izin süreleri emeklilik için borçlanılabilir; 2026'dan itibaren doğum borçlanması dışındaki borçlanmalarda oran yüzde 45, doğum borçlanmasında yüzde 32'dir.

Aylıksız izin türleri ve süreleri

Durum	Süre	Niteliği
Doğum yapan memur (analık izni veya yarım gün çalışma izninin bitiminden)	24 aya kadar	İstek üzerine verilir
Eşi doğum yapan memur (doğum tarihinden)	24 aya kadar	İstek üzerine verilir
3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme	24 aya kadar	İstek üzerine verilir
Ağır hasta yakınına refakat (105. madde son fıkra izninin bitiminden)	18 aya kadar	Sağlık kurulu raporuyla verilebilir
Eşin yurt içi/yurt dışı sürekli görevi, yurt dışında görev veya öğrenimi	Eşin görev veya öğrenim süresi	Verilebilir
Eşin uluslararası kuruluşta veya kamu sermayeli kuruluşun yurt dışı biriminde çalışması	Görev süresince, en fazla 10 yıl (her yıl belgelendirme)	Verilebilir
Beş hizmet yılını tamamlamış memur	Toplam 1 yıl, en fazla 2 defada	Verilebilir
Muvazzaf askerlik	Askerlik süresi	Kendiliğinden aylıksız izinli sayılır

"Verilir" ifadesi kullanılan hallerde memur talep ettiğinde izin verilmesi zorunludur; "verilebilir" denilen hallerde kurum takdir yetkisine sahiptir.

Doğum ve evlat edinme sonrası aylıksız izin

Doğum yapan kadın memura, 104. madde uyarınca verilen doğum sonrası analık izninin veya aynı maddenin (F) fıkrasındaki yarım gün çalışma izninin bitiminden itibaren; eşi doğum yapan memura ise doğum tarihinden itibaren, istekleri üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilir (md. 108/B). 104/F'ye göre kadın memur, analık izni sonunda isteği halinde birinci doğumda iki ay, ikinci doğumda dört ay, sonraki doğumlarda altı ay günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir.

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen memurlara da sekiz haftalık iznin veya 104/F kapsamındaki iznin bitiminden itibaren 24 aya kadar aylıksız izin verilir. Evlat edinen eşlerin ikisi de memursa, 24 ayı geçmemek üzere iki bölüm halinde eşlere kullandırılabilir (md. 108/C).

2026 değişikliği: analık izni uzadı

1 Mayıs 2026 tarihli ve 33240 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7578 sayılı Kanunla 657 sayılı Kanunun 104. maddesi değiştirildi. Doğum sonrası analık izni 8 haftadan 16 haftaya, toplam analık izni 16 haftadan 24 haftaya çıkarıldı; tabip raporuyla doğumdan önce çalışılabilecek süre de son üç haftadan son iki haftaya indirildi. 108. maddedeki 24 aylık aylıksız izin süresi değişmedi. Ancak bu izin, uzayan analık izninin bitiminden sonra başladığından toplam görevden uzak kalınabilecek süre fiilen uzamış oldu. Ücretli doğum izinleri için memur mazeret izinleri rehberine bakabilirsiniz.

Refakat, eş durumu ve beş yıl hizmet

Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır kaza ya da uzun süreli hastalığı halinde 105. maddenin son fıkrasına göre aylık ve özlük hakları korunarak üç aya kadar izin verilir; bu süre bir katına kadar uzatılabilir. Bu iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirmek şartıyla 18 aya kadar aylıksız izin verilebilir (md. 108/A).

Burslu veya bütçe imkânlarıyla yurt dışına gönderilen, yurt içine ya da yurt dışına sürekli görevle atanan veya en az altı ay süreyle yurt dışında geçici görevlendirilen memurların ve diğer kamu personelinin memur eşlerine, görev veya öğrenim süresince aylıksız izin verilebilir (md. 108/D). 7537 sayılı Kanunla Aralık 2024'te bu fıkraya eklenen cümleye göre, Türkiye'nin üyesi olduğu uluslararası kuruluşlarda veya kamu sermayeli kurum ve kuruluşların yurt dışı birimlerinde çalışanların ya da bu kurumlardan altı aydan fazla yurt dışında görevlendirilenlerin memur eşlerine de, durumun her yıl kurumuna belgelendirilmesi kaydıyla 10 yılı aşmamak üzere görev süresince aylıksız izin verilebilir.

Beş hizmet yılını tamamlayan memur ise herhangi bir gerekçe aranmaksızın, memuriyeti boyunca en fazla iki defada toplam bir yıla kadar aylıksız izin isteyebilir. Olağanüstü hal veya afet bölgelerine 72. madde uyarınca zorunlu sürekli görevle atananlar bu bölgelerdeki görev süreleri içinde bu haktan yararlanamaz (md. 108/E). Yabancı ülkelerin resmi kurumlarında veya uluslararası kuruluşlarda görev alacak memurlara ise 77. madde kapsamında ayrıca aylıksız izin verilebilir.

Göreve dönüş

Aylıksız izin süresi dolmadan mazeret ortadan kalkarsa memurun on gün içinde göreve dönmesi zorunludur. İzin süresinin bitiminde veya mazeretin kalkmasını izleyen on gün içinde göreve dönmeyen memur memuriyetten çekilmiş sayılır (md. 108/F).

Kademe, derece ve hizmet süresine etkisi

• Doğum sonrası aylıksız izin (108/B): Bu fıkra uyarınca kullanılan aylıksız izin süreleri her yıl için bir kademe ilerlemesi ve her üç yıl için bir derece yükselmesi verilmek suretiyle değerlendirilir (md. 36, Ortak Hükümler C/8).
• Askerlik: Memur iken muvazzaf askerlikte geçen süreler kademe ilerlemesi yapılarak değerlendirilir (md. 83).
• Diğer aylıksız izinler: 657 sayılı Kanunda bu iki durum dışındaki aylıksız izin süreleri için benzer bir değerlendirme hükmü bulunmaz.

Kademe ve derece sistemi için kademe ve derece ilerlemesi rehberine bakabilirsiniz.

Emeklilik ve borçlanma

Aylıksız izinde geçen süreler kendiliğinden sigortalılık süresine eklenmez; borçlanılması gerekir. 5510 sayılı Kanunun 41. maddesine göre:

• Aylıksız izin borçlanması: 4/1-c kapsamındaki memurların personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri borçlanılabilir (md. 41/1-c).
• Doğum borçlanması: Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum veya analık izni süreleri ile 4/1-a, b ve c kapsamındaki sigortalı kadının üç defaya mahsus olmak üzere doğumdan sonraki iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla, sigortalı olmadığı süreler borçlanılabilir. Çocuğun yaşaması şarttır (md. 41/1-a).

Borç tutarı, kişinin prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında belirleyeceği günlük kazancın belirli bir oranı üzerinden hesaplanır. 19 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7566 sayılı Kanunla bu oran, 1 Ocak 2026'dan itibaren doğum borçlanması dışındaki borçlanmalarda yüzde 32'den yüzde 45'e çıkarıldı; doğum borçlanmasında yüzde 32 uygulanmaya devam ediyor. Borç, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmelidir; süresinde ödenmeyen borçlanma için yeniden başvuru gerekir ve primi ödenmeyen süreler hizmetten sayılmaz. Borçlanmanın emeklilik tarihinize etkisini emeklilik hesaplama aracıyla görebilir, şartlar için memur emeklilik şartları rehberine bakabilirsiniz.

Genel sağlık sigortası

5510 sayılı Kanunun 45. maddesine göre, 4/1-c kapsamındaki memurların bir yıl ve daha az süreli aylıksız izinlerinde genel sağlık sigortası primi işverenlerince, yani kurumlarınca ödenir. Askerlik nedeniyle aylıksız izne ayrılanlarda bu bir yıllık sınır uygulanmaz. Bir yıldan fazla aylıksız izin kullanan eşler ise genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılır (md. 60). Eşi sigortalı olmayan memurun uzun süreli izne çıkmadan önce sağlık güvencesi durumunu SGK kayıtları üzerinden kontrol etmesi yararlı olur.

Sık sorulan sorular

Doğum sonrası ücretsiz izin kaç aydır?

Doğum yapan memura, doğum sonrası analık izninin veya 104. maddenin (F) fıkrasındaki yarım gün çalışma izninin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise doğum tarihinden itibaren isteği üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilir (657 sayılı Kanun, md. 108/B).

Doğum izninin 24 haftaya çıkması aylıksız izni etkiledi mi?

7578 sayılı Kanunla doğum sonrası analık izni 8 haftadan 16 haftaya, toplam analık izni 16 haftadan 24 haftaya çıkarıldı. 108. maddedeki 24 aya kadar aylıksız izin süresi değişmedi; bu izin uzayan analık izninin bitiminden sonra başlar.

Herhangi bir gerekçe göstermeden aylıksız izin alabilir miyim?

Yıllık izinde esas alınan sürelere göre beş hizmet yılını tamamlayan memura, isteği halinde memuriyeti boyunca en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir (md. 108/E). Bu izin kurumun takdirine bağlıdır.

Aylıksız izin bitince göreve dönmezsem ne olur?

Aylıksız izin süresinin bitiminde veya mazeretin ortadan kalkmasını izleyen on gün içinde göreve dönmeyen memur, memuriyetten çekilmiş sayılır (md. 108/F).

Aylıksız izindeki süre emekliliğe sayılır mı?

Kendiliğinden sayılmaz. 4/c kapsamındaki memurlar personel mevzuatına göre aylıksız izin sürelerini, doğum yapan kadınlar ise doğum ve analık izni sürelerini 5510 sayılı Kanunun 41. maddesine göre borçlanarak hizmetlerine ekletebilir. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.

Aylıksız izinde sağlık hizmeti alabilir miyim?

Bir yıl ve daha az süreli aylıksız izinlerde genel sağlık sigortası primi kurumunca ödenir (5510 sayılı Kanun, md. 45). Bir yıldan uzun aylıksız izin kullananlar ise genel sağlık sigortalısı olan eşlerinin bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılır (md. 60).