Memur emeklilik şartları: 5434 ve 5510'a göre yaş ve hizmet

Bir memurun ne zaman emekli olabileceği, her şeyden önce memuriyete veya Emekli Sandığına ilk giriş tarihine bağlıdır. Aynı kurumda, aynı unvanda çalışan iki memurdan biri yaş şartı olmadan emekli olabilirken diğeri 60 yaşını beklemek zorunda kalabilir. Bu rehberde 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa tabi memurların emeklilik şartlarını, 2023'teki EYT düzenlemesinin etkisini ve kendi durumunuzu nasıl kontrol edeceğinizi anlatıyoruz.

Kısaca

• 1 Ekim 2008'den önce Emekli Sandığı iştirakçisi olan memurlar 5434 sayılı Kanun hükümlerine, bu tarihten sonra ilk kez göreve başlayanlar 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabidir.
• 8 Eylül 1999'dan önce iştirakçi olanlar, 7438 sayılı Kanun (EYT) ile yaş şartı aranmadan kadınlarda 20, erkeklerde 25 fiili hizmet yılıyla emekli olabilir.
• 8 Eylül 1999 ile 1 Ekim 2008 arasında iştirakçi olanlarda 25 fiili hizmet yılı ile kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş aranır.
• 2008 sonrası girişlerde 9000 prim günü ve kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş gerekir; yaş şartı 2036'dan itibaren kademeli olarak 65'e çıkar.
• Memurlarda yaş haddi 65'tir (5434 sayılı Kanun, md. 40).
• Hizmet sürenizi e-Devlet'teki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ve "Hitap Hizmet Dökümü" hizmetlerinden görebilirsiniz.

Önce tabi olduğunuz kanunu belirleyin

5510 sayılı Kanun 1 Ekim 2008'de yürürlüğe girdi. Bu tarihte Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar ile daha önce iştirakçi olup sonradan yeniden kamu görevine başlayanlar hakkında, yürürlükten kaldırılan hükümler dahil 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaya devam eder (5510 sayılı Kanun, geçici md. 4). 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez kamu idaresinde kadro veya pozisyonda çalışmaya başlayanlar ise 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine göre sigortalıdır. Sözleşmeli personelin de bu bende tabi olduğunu 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D farkı rehberinde anlatmıştık.

5434'e tabi memurlar

8 Eylül 1999'dan önce iştirakçi olanlar ve EYT

4447 sayılı Kanunla 1999'da 5434 sayılı Kanuna eklenen geçici 205. madde, o tarihte iştirakçi olanlar için kadınlarda 20, erkeklerde 25 fiili hizmet yılı şartını korumuş; ancak emeklilik hizmet süresini doldurmaya kalan süreye göre kadınlarda 38 ile 55, erkeklerde 43 ile 58 arasında değişen kademeli yaş şartları getirmişti.

Kamuoyunda EYT (emeklilikte yaşa takılanlar) düzenlemesi olarak bilinen 7438 sayılı Kanun, 5510 sayılı Kanuna geçici 95. maddeyi ekledi. Buna göre 5434 sayılı Kanunun geçici 205. maddesine göre emekli aylığı bağlanacak olanlar, yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde emekli aylığından yararlanır. Düzenleme 3 Mart 2023'te yürürlüğe girdi; geriye dönük ödeme yapılmaz. Sonuç olarak bu gruptaki memurlar için bugün aranan şart, kadınlarda 20, erkeklerde 25 fiili hizmet yılıdır.

8 Eylül 1999 – 30 Eylül 2008 arasında iştirakçi olanlar

Bu dönemde Emekli Sandığına giren memurlar için 5434 sayılı Kanunun (5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte bu grup için uygulanmaya devam eden) 39. maddesindeki kural geçerlidir: 25 fiili hizmet yılını dolduran iştirakçilerden kadınlar 58, erkekler 60 yaşını doldurduklarında istekleri üzerine emekli olabilir. EYT düzenlemesi bu grubu kapsamaz.

5510'a (4/1-c) tabi memurlar

İlk kez 5510 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılanlara, kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır (5510 sayılı Kanun, md. 28). 9000 gün yaklaşık 25 yıla karşılık gelir. Yaş şartı ise 2036'dan itibaren kademeli olarak yükselir:

Prim günü şartının dolduğu dönem	Kadın	Erkek
31.12.2035'e kadar	58	60
01.01.2036 – 31.12.2037	59	61
01.01.2038 – 31.12.2039	60	62
01.01.2040 – 31.12.2041	61	63
01.01.2042 – 31.12.2043	62	64
01.01.2044 – 31.12.2045	63	65
01.01.2046 – 31.12.2047	64	65
01.01.2048 ve sonrası	65	65

Tablonun okunmasında kritik nokta, yaş haddinin 9000 günün tamamlandığı tarihte geçerli olan değere göre belirlenmesidir (5510 sayılı Kanun, md. 28). Örneğin prim gününü 2037'de dolduran bir kadın memur için yaş şartı 59'dur.

5400 gün ile emeklilik

Aynı maddeye göre sigortalılar, yukarıdaki yaş sınırlarına 65'i geçmemek üzere üç yıl eklenmesi ve en az 5400 gün prim bildirilmiş olması şartıyla da yaşlılık aylığı alabilir. Örneğin yaş şartı 58 olan kadın memur, 5400 günle 61 yaşında emekli olabilir; bu durumda aylık daha düşük hesaplanır.

Emekliye sevk onayı

4/1-c kapsamındaki memurların yaşlılık aylığı alabilmesi için istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alınarak görevle ilişiklerinin kesilmesi gerekir (5510 sayılı Kanun, md. 28).

Yaş haddi: 65

İştirakçilerin görevleriyle ilişiklerinin kesilmesini gerektiren yaş haddi 65'tir; üniversite öğretim üyelerinde bu sınır 67'dir ve bazı meslek gruplarının yaş hadleri Kanunda ayrıca gösterilmiştir (5434 sayılı Kanun, md. 40). 5510'a tabi memurlardan bu madde gereğince yaş haddinden emekliye ayrılanlara, 5400 gün prim ödeme gün sayısı olması halinde yaşlılık aylığı bağlanır (5510 sayılı Kanun, md. 44).

Malulen emeklilik

4/1-c kapsamındaki sigortalı, çalışma gücünün en az yüzde 60'ını veya vazifesini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilirse malul sayılır (5510 sayılı Kanun, md. 25). Malullük aylığı için en az 10 yıldır sigortalı olmak ve toplam 1800 gün prim bildirilmiş olmak gerekir; başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda 10 yıllık sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün yeterlidir (5510 sayılı Kanun, md. 26). Sigortalılıktan önce var olan ve malul sayılmayı gerektiren hastalık nedeniyle malullük aylığı bağlanmaz. Görev sırasında veya görev nedeniyle meydana gelen kaza ve hastalıklarda ise ayrıca vazife malullüğü hükümleri uygulanır.

Erken emeklilik imkânı var mı?

Memurlar için, yukarıdaki yaş ve hizmet şartları tamamlanmadan emekli aylığı bağlanmasını sağlayan genel bir erken emeklilik yolu yoktur. Görevden ayrılmak eksik yaş veya gün şartını ortadan kaldırmaz. Kanunda öngörülen istisnalar sınırlıdır; örneğin başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalıların, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra geçen prim günlerinin dörtte biri prim günlerine eklenir ve eklenen süre yaş haddinden de indirilir (5510 sayılı Kanun, md. 28). Engelli memurlar için de ayrı gün ve süre şartları bulunur.

Kendi durumunuzu e-Devlet'ten kontrol edin

1. e-Devlet Kapısı'nda Sosyal Güvenlik Kurumu hizmetlerine girin.
2. "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" hizmetinden 4/1-a (SSK), 4/1-b (Bağ-Kur) ve 4/1-c dahil tüm hizmet kayıtlarınızı ve ilk sigortalılık tarihinizi görün.
3. Kamu hizmetlerinizin ayrıntısı için "Hitap Hizmet Dökümü" hizmetini kullanın; burada kurum, unvan ve hizmet süreleri listelenir.
4. İlk giriş tarihinize göre yukarıdaki gruplardan hangisinde olduğunuzu belirleyin; askerlik veya doğum borçlanması gibi sürelerin hesaba katılıp katılmadığını kontrol edin.
5. Tahmini tarih için emeklilik hesaplama aracını kullanın; kesin sonuç için SGK'dan veya kurumunuzun personel biriminden teyit alın.

Emeklilikte ödenecek toplu tutar için memur emekli ikramiyesi rehberine, emeklilik kesintilerinin maaşa etkisi için memur maaşı nasıl hesaplanır rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

2008'den sonra memur olan kaç yaşında emekli olur?

İlk kez 1 Ekim 2008 ve sonrasında göreve başlayan memur, 9000 prim günüyle kadınsa 58, erkekse 60 yaşında emekli olabilir. 9000 günü 2036 ve sonrasında dolduranlarda yaş şartı kademeli olarak yükselir ve 2048'den itibaren herkes için 65 olur (5510 sayılı Kanun, md. 28).

EYT memurlara uygulandı mı?

Evet. 7438 sayılı Kanunla eklenen 5510 sayılı Kanunun geçici 95. maddesi, 5434 sayılı Kanunun geçici 205. maddesine tabi olanlar için yaş şartını kaldırdı. 8 Eylül 1999'dan önce iştirakçi olan memurlar kadınsa 20, erkekse 25 fiili hizmet yılıyla emekli olabilir.

1999-2008 arasında memur olanlar EYT'den yararlanır mı?

Hayır. 8 Eylül 1999 ile 1 Ekim 2008 arasında Emekli Sandığına giren memurlar için 25 fiili hizmet yılı ile kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş şartı devam eder.

Memurlarda zorunlu emeklilik yaşı kaç?

Yaş haddi 65'tir; üniversite öğretim üyelerinde 67'dir (5434 sayılı Kanun, md. 40). 5510'a tabi olup yaş haddinden ayrılan memura 5400 prim günü varsa yaşlılık aylığı bağlanır.

Hizmet süremi nereden öğrenirim?

e-Devlet'te SGK hizmetleri altındaki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü ile Hitap Hizmet Dökümü ekranlarından tüm hizmet kayıtlarınızı ve ilk giriş tarihinizi görebilirsiniz.

Memurlar için malulen emeklilik şartları nelerdir?

Çalışma gücünün en az yüzde 60'ının veya vazifesini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünün kaybedildiğinin SGK Sağlık Kurulunca tespiti ile en az 10 yıllık sigortalılık ve 1800 prim günü gerekir. Başkasının bakımına muhtaç olanlarda 10 yıl şartı aranmaz.