Memur maaşı nasıl hesaplanır? Kalemler, katsayılar ve kesintiler

Memur maaşı tek bir rakamdan değil, her biri ayrı kurala bağlı onlarca kalemin toplamından oluşur. Aynı unvandaki iki memurun maaşının farklı çıkmasının nedeni de budur: derece ve kademe, hizmet yılı, ek gösterge, medeni durum, çocuk sayısı ve tabi olunan emeklilik sistemi sonucu doğrudan değiştirir. Bu rehberde maaş bordrosundaki kalemlerin nasıl hesaplandığını ve brütten nete hangi kesintilerle ulaşıldığını adım adım anlatıyoruz.

Kısaca

• Maaşın temeli, gösterge rakamlarının katsayılarla çarpılmasıdır (657 sayılı Kanun, md. 43 ve md. 154-155).
• Üç ayrı katsayı kullanılır: aylık katsayı, taban aylık katsayısı ve yan ödeme katsayısı.
• Katsayılar her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir; bu nedenle TL tutarlar altı ayda bir değişir.
• Özel hizmet tazminatı ve ek ödeme, "en yüksek Devlet memuru aylığı" üzerinden oranla hesaplanır.
• Kesintilerde en büyük fark emeklilik sisteminden gelir: 5434'e tabi memurdan yüzde 16 emekli keseneği, 5510'a tabi memurdan yüzde 9 prim ve yüzde 5 genel sağlık sigortası primi kesilir.
• Kendi rakamlarınızı görmek için memur maaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Maaşın temeli: gösterge ve katsayı

657 sayılı Kanun, her derece ve kademe için bir gösterge rakamı belirler. Bu rakamlar Kanuna ekli Aylık Gösterge Tablosunda yer alır; örneğin 15. derecenin 1. kademesi 500, 1. derecenin 4. kademesi 1500 göstergedir (657 sayılı Kanun, md. 43). Gösterge tek başına para değildir; ancak bir katsayı ile çarpıldığında TL karşılığı ortaya çıkar (657 sayılı Kanun, md. 155).

Kanun, aylık gösterge, ek gösterge ve kıdem aylığı göstergelerinin aylık katsayı ile; memuriyet taban aylığı göstergesinin ise taban aylık katsayısı ile çarpılacağını hükme bağlar. Bu katsayılar bütçe kanunuyla üçer veya altışar aylık dönemler için belirlenir ve yılın ikinci yarısında Cumhurbaşkanı tarafından değiştirilebilir (657 sayılı Kanun, md. 154). Uygulamada katsayılar Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir; toplu sözleşmeyle belirlenen zam oranları ve varsa enflasyon farkı da bu güncellemelere yansıtılır.

Maaşı oluşturan kalemler

Gösterge aylığı (derece ve kademe)

Memurun kazanılmış hak aylık derece ve kademesine karşılık gelen gösterge, aylık katsayı ile çarpılır. Kademe ilerlemesi için bulunulan kademede en az bir yıl çalışmış olmak gerekir (657 sayılı Kanun, md. 64). Derece ve kademe ilerlemesinin ayrıntıları için kademe ve derece ilerlemesi rehberine bakabilirsiniz.

Ek gösterge

Hizmet sınıfına, unvana ve aylık alınan dereceye göre Kanuna ekli cetvellerde belirlenen ek gösterge, aylık katsayı ile çarpılarak maaşa eklenir. Ek gösterge, memur ilgili sınıf ve görevde bulunduğu sürece ödenir ve terfi bakımından kazanılmış hak sayılmaz (657 sayılı Kanun, md. 43/B). Ek gösterge aynı zamanda emekli aylığını ve bazı tazminat oranlarını da etkilediği için önemlidir.

Taban aylık

Her memura derecesinden bağımsız olarak ödenen sabit kalemdir. Taban aylık göstergesi (1000) taban aylık katsayısı ile çarpılarak bulunur (375 sayılı KHK, md. 1). Katsayı en yüksek değerli katsayı olduğundan, taban aylık bordrodaki en büyük kalemlerden biridir.

Kıdem aylığı

Hizmet yılına bağlı olarak artan bu kalemde her hizmet yılı için 20 gösterge esas alınır ve artış 25 yılda (500 gösterge) sınırlanır (375 sayılı KHK, md. 1). Hizmet yılının tespitinde kazanılmış hak aylığında değerlendirilen süreler esas alınır. Bulunan gösterge aylık katsayı ile çarpılır.

Yan ödeme

Görevin niteliği ve çalışma şartlarına göre iş güçlüğü, iş riski, mali sorumluluk ve temininde güçlük zamları ödenir (657 sayılı Kanun, md. 152/I). Bu zamlar puan olarak belirlenir; puanlar yan ödeme katsayısı ile çarpılarak TL'ye çevrilir. Puanlar unvana, kuruma ve göreve göre değişir.

Özel hizmet tazminatı

Kanun, tazminatları "en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarı" üzerinden oranla hesaplar. Özel hizmet tazminatı oranı; hizmet sınıfı, kadro derecesi, unvan ve öğrenim durumuna göre belirlenir (657 sayılı Kanun, md. 152/II-A). Hesap mantığı şöyledir: en yüksek Devlet memuru aylığı × memurun tazminat oranı.

Ek ödeme (666 sayılı KHK)

666 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK'ya eklenen ek 9. madde uyarınca ödenen ek ödeme de aynı mantıkla, en yüksek Devlet memuru aylığına unvana göre belirlenen oranın uygulanmasıyla hesaplanır. Ek ödemeden damga vergisi dışında vergi alınmaz (375 sayılı KHK, ek md. 9).

Aile ve çocuk yardımı

Evli memura, herhangi bir işte çalışmayan ve sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için aile yardımı ödenir. Kanunda eş için 1.500, her çocuk için 250 gösterge öngörülmüş; 0-6 yaş grubundaki (72. ay dahil) çocuklar için tutarın iki katı uygulanması ve Cumhurbaşkanına bu göstergeleri üç katına kadar artırma yetkisi verilmiştir (657 sayılı Kanun, md. 202). Aile yardımı hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz (657 sayılı Kanun, md. 203). Evlenen, 25 yaşını dolduran (Kanundaki istisnalar saklı) veya kendi hesabına çalışan çocuk için yardım kesilir (657 sayılı Kanun, md. 206).

Kalemlerin hesap mantığı bir bakışta

Kalem	Hesap mantığı	Dayanak
Gösterge aylığı	Derece/kademe göstergesi × aylık katsayı	657 s.K. md. 43, 155
Ek gösterge	Ek gösterge × aylık katsayı	657 s.K. md. 43/B
Taban aylık	1000 × taban aylık katsayısı	375 s.KHK md. 1
Kıdem aylığı	Hizmet yılı × 20 (en çok 500) × aylık katsayı	375 s.KHK md. 1
Yan ödeme	Yan ödeme puanı × yan ödeme katsayısı	657 s.K. md. 152/I
Özel hizmet tazminatı	En yüksek Devlet memuru aylığı × oran	657 s.K. md. 152/II
Ek ödeme	En yüksek Devlet memuru aylığı × oran	375 s.KHK ek md. 9
Aile/çocuk yardımı	Gösterge × aylık katsayı	657 s.K. md. 202

Brütten nete: kesintiler

Emeklilik kesintisi: 5434 ile 5510 farkı

Kesintilerdeki en belirgin fark, memurun hangi emeklilik sistemine tabi olduğundan kaynaklanır.

• 5434 sayılı Kanuna tabi olanlar (ilk kez 1 Ekim 2008'den önce Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar): Memurdan yüzde 16 emekli keseneği kesilir, kurum yüzde 20 karşılık öder. Genel sağlık sigortası primi memurdan kesilmez; kurum, emekli keseneğine esas aylığın yüzde 12'si oranında ayrıca öder (5510 sayılı Kanun, geçici md. 4).
• 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabi olanlar (1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez göreve başlayanlar): Memurdan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi olarak yüzde 9, genel sağlık sigortası primi olarak yüzde 5 olmak üzere toplam yüzde 14 kesilir. İşveren hissesi, 7566 sayılı Kanunla 1 Ocak 2026'dan itibaren yüzde 11'den yüzde 12'ye çıkarılmıştır; genel sağlık sigortasında işveren hissesi yüzde 7,5'tir (5510 sayılı Kanun, md. 81).

Kesinti matrahları da iki sistemde farklı kalemlerden oluşur; bu nedenle aynı brüt maaşta iki memurun net tutarı farklı çıkabilir. Hangi sisteme tabi olduğunuzu memur emeklilik şartları rehberinde ayrıntılı olarak anlattık.

Gelir vergisi

Vergiye tabi kalemlerin toplamından emeklilik/prim kesintisi ve sendika aidatı düşülerek gelir vergisi matrahı bulunur. Ücretlerde artan oranlı tarife uygulanır; oranlar yüzde 15'ten başlayıp yüzde 40'a kadar çıkar (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 103). Matrah yıl başından itibaren kümülatif olarak toplandığı için yılın ilerleyen aylarında üst dilime geçilir ve net maaş, brüt değişmese bile düşer. 2022'den bu yana asgari ücrete isabet eden kısım gelir vergisinden istisnadır (193 sayılı Kanun, md. 23/18).

Damga vergisi

Maaş ödemelerinden binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir (488 sayılı Damga Vergisi Kanunu). Aile ve çocuk yardımı bu kesintinin dışındadır; asgari ücrete isabet eden kısım için de istisna uygulanır.

Sendika aidatı ve diğer kesintiler

Bir kamu görevlileri sendikasına üye olan memurun maaşından, sendikanın tüzüğünde belirlenen aidat kesilir. Bunun yanında otomatik katılım kapsamında bireysel emeklilik katkı payı, icra veya nafaka kesintisi, kefalet aidatı gibi kişiye özel kesintiler de bordroda yer alabilir.

Maaş neden yıl içinde değişir?

Memur maaşı yıl içinde üç temel nedenle değişir: Ocak ve Temmuz'da katsayıların güncellenmesi, kademe veya derece ilerlemesi ile kıdem yılının artması ve gelir vergisi diliminin yükselmesi. Yıllık izin ve mazeret izinlerinde ise fiili çalışmaya bağlı ödemeler dışındaki mali haklara dokunulmaz (657 sayılı Kanun, md. 104/G).

Sık sorulan sorular

Memur maaş katsayıları ne zaman değişir?

Aylık katsayı, taban aylık katsayısı ve yan ödeme katsayısı uygulamada her yıl Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. Dayanak 657 sayılı Kanunun 154. maddesidir; katsayılar bütçe kanunuyla belirlenir ve yılın ikinci yarısında Cumhurbaşkanı tarafından değiştirilebilir.

Aynı unvandaki iki memurun maaşı neden farklı?

Derece ve kademe, hizmet yılına bağlı kıdem aylığı, ek gösterge, aile ve çocuk yardımı, tabi olunan emeklilik sistemi (5434 veya 5510), sendika üyeliği ve yıl içinde ulaşılan gelir vergisi dilimi farklı olabilir. Bunların her biri net maaşı değiştirir.

5434'e tabi memur ile 5510'a tabi memurun kesintileri neden farklı?

5434'e tabi memurdan yüzde 16 emekli keseneği kesilir ve genel sağlık sigortası primi kurum tarafından ödenir. 5510'a tabi memurdan ise yüzde 9 malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ile yüzde 5 genel sağlık sigortası primi kesilir. Kesinti matrahları da farklı kalemlerden oluşur.

Aile yardımından vergi kesilir mi?

Hayır. 657 sayılı Kanunun 203. maddesine göre aile yardımı ödeneği hiçbir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz ve borç için haczedilemez.

Yıl ortasında net maaşım neden düştü?

Gelir vergisi matrahı yıl başından itibaren kümülatif toplanır. Matrah belirli eşikleri aştığında üst dilimin oranı uygulanır ve brüt maaş aynı kalsa bile net tutar düşer. Temmuz katsayı artışı bu düşüşü çoğu zaman dengeler.

Kendi maaşımı nasıl hesaplayabilirim?

Derece, kademe, hizmet yılı, ek gösterge, medeni durum ve çocuk bilgilerinizle memurlarsoruyor.com'daki memur maaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Kesin tutar için kurumunuzun maaş bordrosu esas alınır.