KPSS ile memur olmak: Puan türleri, atama ve şartlar

Türkiye'de kamu kurumlarında memur olarak çalışmanın ana yolu Kamu Personel Seçme Sınavıdır (KPSS). Sınavı ÖSYM yapar; puanlar ise ya ÖSYM'nin merkezi yerleştirmelerinde ya da kurumların kendi alım ilanlarında kullanılır. Bu rehberde KPSS'nin türlerini, puan türlerinin mantığını, atamanın hangi yollarla yapıldığını ve memurluk için aranan genel şartları anlatıyoruz.

Kısaca

• Kamu kurumlarının A ve B grubu kadrolarına ilk kez atanacakların geçerli bir KPSS puanına sahip olması zorunludur.
• KPSS lisans, ön lisans ve ortaöğretim düzeylerinde yapılır; aday yalnızca bir düzeyden sınava girebilir.
• B grubu kadrolarda lisans için KPSSP3, ön lisans için KPSSP93, ortaöğretim için KPSSP94 kullanılır.
• KPSS sonuçları iki yıl geçerlidir.
• Atama, ÖSYM'nin merkezi yerleştirmeleriyle veya kurumların kendi ilanlarıyla (çoğu Kariyer Kapısı üzerinden) yapılır.
• Adaylarda 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki genel şartlar aranır; atamadan önce arşiv araştırması, bazı görevlerde ayrıca güvenlik soruşturması yapılır.

KPSS'nin hukuki çerçevesi: A ve B grubu kadrolar

657 sayılı Kanunun 50. maddesine göre Devlet memuru olarak atanacakların açılacak sınavlara girip kazanmaları şarttır. KPSS'nin ayrıntıları "Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik" ile düzenlenir. Yönetmelik, ilk atama yapılacak kadroları ikiye ayırır:

• A grubu kadrolar: Müfettiş yardımcılığı, uzman yardımcılığı, denetmen yardımcılığı gibi özel yarışma sınavıyla girilen ve yetişme dönemi sonunda yeterlik sınavına tabi meslekler. Kurumlar bu kadrolarda KPSS puanını doğrudan atama için ya da kendi giriş sınavına çağıracakları adayları belirlemek için kullanır.
• B grubu kadrolar: A grubu dışında kalan ve ilk kez kamu görevine atanacakların girdiği kadrolar. Memur kadrolarının büyük bölümü bu gruptadır.

Kadro ve sözleşmeli statü farkları için 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D farkı rehberine bakabilirsiniz.

KPSS türleri ve puan türleri

Sınav düzeyi	Kimler girer?	B grubu puan türü
KPSS Lisans	Dört veya daha fazla yıllık lisans programı mezunları ve sınavın geçerlik süresi içinde mezun olabilecekler	KPSSP3
KPSS Ön Lisans	İki yıllık meslek yüksekokulu ve açıköğretim ön lisans mezunları	KPSSP93
KPSS Ortaöğretim	Lise veya dengi okul mezunları	KPSSP94

Üç puan türünde de Genel Yetenek ve Genel Kültür testlerinin ağırlığı yüzde 50'şerdir. Ham puan, doğru sayısından yanlış sayısının dörtte biri çıkarılarak bulunur; puanın hesaplanabilmesi için her iki testten de en az bir net yapılmış olması gerekir.

KPSS Lisans'ta Genel Yetenek-Genel Kültür oturumu tüm adaylar için zorunludur. Bunun yanında hukuk, iktisat, maliye, kamu yönetimi gibi alan bilgisi oturumları da yapılır. Adaylar bu oturumlara girip girmemeye kendileri karar verir. Alan bilgisi testleri farklı ağırlıklarla KPSSP1-P48 aralığındaki puan türlerine girer ve ağırlıklı olarak A grubu kadro alımlarında kullanılır. Diyanet İşleri Başkanlığında din hizmetleri kadroları için ayrıca Din Hizmetleri Alan Bilgisi Testi (DHBT) yapılır.

Sınav takvimi ve sonuçların geçerliliği

Hangi KPSS oturumunun hangi tarihte yapılacağı, ÖSYM'nin her yıl yayımladığı sınav takviminde ve ilgili sınav kılavuzunda duyurulur. Lisans, ön lisans ve ortaöğretim düzeyleri için ayrı kılavuzlar yayımlanır. Kılavuzlarda yer alan genel kurallar şunlardır:

• KPSS sonuçları açıklandığı tarihten itibaren iki yıl geçerlidir; bu sürede yeni sınav yapılamazsa sonuçlar bir sonraki sınavın sonucu açıklanana kadar geçerli kalır.
• Kılavuzda belirtilen tarih itibarıyla lisans mezunu olanlar sınava lisans düzeyinden girmek zorundadır.
• Ortaöğretim veya ön lisans düzeyinden sınava girip ardından KPSS B grubu lisans sınavına girenlerin önceki sonuçlarının geçerliliği, lisans sonucunun açıklanmasıyla sona erer. Ortaöğretim düzeyinden girenler için aynı sonuç, takip eden KPSS Ön Lisans sınavına girildiğinde de doğar. A grubu sınavlarına girmek bu sonuçları etkilemez.
• B grubu kadrolarda tercih yapıldığı tarihte, tercih edilen kadronun gerektirdiği öğrenim düzeyinde mezun durumda olmak gerekir.

Atama yolları

Merkezi yerleştirme (ÖSYM tercihleri)

Kurumların bildirdiği kadro ve pozisyonlar, ÖSYM tarafından "KPSS-yıl/sıra numarası" şeklinde adlandırılan tercih kılavuzlarıyla ilan edilir (örneğin "KPSS-2026/1: Bazı Kurum ve Kuruluşların Kadro ve Pozisyonlarına 1. Yerleştirme"). Adaylar geçerli puanlarıyla kılavuzdaki kadrolara tercih yapar; yerleştirme puan sırasına ve kadronun aradığı nitelik şartlarına göre yapılır. Yerleşen adayların atama işlemleri, ilgili kurum tarafından istenen belgelerin teslimi ve genel şartların kontrolüyle tamamlanır.

Kurumların kendi alımları ve Kariyer Kapısı

Kurumlar, KPSS puanını şart veya ön eleme ölçütü olarak kullanarak kendi ilanlarıyla da personel alabilir. Bu ilanların önemli bir kısmı Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisinin geliştirdiği Kariyer Kapısı platformunda (isealimkariyerkapisi.cbiko.gov.tr) yayımlanır. Platforma e-Devlet şifresiyle giriş yapılır; başvuru, sınav ve mülakat bilgileri buradan izlenir. İşe alım süreci ilanı açan kurumun belirlediği usul ve esaslara göre yürür. Yönetmelik kapsamı dışındaki kurumlar da B grubu niteliğindeki kadrolu ve sözleşmeli alımlarında P3, P93 veya P94 puanını kullanır.

Engelli adaylar

Kurumlar 657 sayılı Kanuna göre çalıştırdıkları personel kadrolarında yüzde 3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır. Engelliler için sınav, genel sınavlardan ayrı zamanlı ve merkezi olarak yapılır (657 sayılı Kanun, md. 53). ÖSYM bu kapsamda Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavını (EKPSS) uygular.

Memurluk için genel şartlar

657 sayılı Kanunun 48. maddesine göre Devlet memurluğuna alınacaklarda şu genel şartlar aranır:

1. Türk vatandaşı olmak,
2. Kanunun 40. maddesindeki yaş şartlarını taşımak; genel olarak 18 yaşını tamamlamış olmak (meslek veya sanat okulu mezunları için en az 15 yaş ve mahkemeden kazai rüşt kararı alınması istisnası saklıdır),
3. Kanunun 41. maddesindeki öğrenim şartlarını taşımak,
4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak,
5. Türk Ceza Kanununun 53. maddesindeki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezasına; ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak,
6. Askerlikle ilgisi bulunmamak, askerlik çağına gelmemiş olmak ya da askerliğini yapmış, ertelemiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak,
7. Engellilerin istihdamına ilişkin 53. madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, görevini devamlı yapmasına engel olabilecek akıl hastalığı bulunmamak.

Bunlara ek olarak özel şartlar aranır: hizmet göreceği sınıf için 36 ve 41. maddelerde belirtilen okullardan diploma almış olmak ve kurumun özel kanun veya diğer mevzuatındaki şartları taşımak (md. 48/B). 2016'da KHK ile eklenen ve terör örgütleriyle irtibat şartını içeren 8. bent, Anayasa Mahkemesinin 2019 tarihli kararıyla iptal edildiğinden genel şartlar arasında yer almaz.

Arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması

Konu 2021'de yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanunun 3. maddesine göre:

• Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekli ne olursa olsun ilk defa ya da yeniden memuriyete veya kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Adli sicil kaydı, aranıp aranmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ve kamu görevinden çıkarılma kaydı gibi mevcut kayıtlar incelenir (md. 4).
• Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasıyla birlikte; gizlilik dereceli birimlerde, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumlarında çalışacaklar, kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe yöneticiler ve özel kanunlarında öngörülenler hakkında yapılır.

Atandıktan sonra: adaylık dönemi

KPSS ile ilk kez atanan memur aday memur olarak göreve başlar. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan çok olamaz; bu dönemde temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj tamamlanır ve başka kuruma nakil yapılamaz (657 sayılı Kanun, md. 54-55). Ayrıntılar aday memurluk ve asalet tasdiki rehberinde. Başlangıç maaşınızı öğrenim durumunuza göre memur maaşı hesaplama aracıyla görebilir, giriş derecelerini kademe ve derece ilerlemesi rehberinde inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

KPSS puanı kaç yıl geçerlidir?

KPSS sonuçları, açıklandığı tarihten itibaren iki yıl geçerlidir. Bu süre içinde yeni sınav yapılamazsa sonuçlar bir sonraki sınavın sonucu açıklanıncaya kadar geçerli kalır.

Lisans mezunu KPSS ön lisans veya ortaöğretim sınavına girebilir mi?

Hayır. Kılavuzda belirtilen tarih itibarıyla bir lisans programından mezun olanlar KPSS'ye lisans düzeyinden girmek zorundadır. Adaylar birden fazla öğrenim düzeyinde KPSS'ye giremez.

P3, P93 ve P94 puanları arasındaki fark nedir?

Üçü de Genel Yetenek ve Genel Kültür testlerinin yüzde 50'şer ağırlıkla hesaplandığı puanlardır. KPSSP3 lisans, KPSSP93 ön lisans, KPSSP94 ortaöğretim düzeyindeki B grubu kadro alımlarında kullanılır.

Ortaöğretim puanım varken lisans KPSS'ye girersem ne olur?

KPSS'ye ortaöğretim veya ön lisans düzeyinden giren adaylar, takip eden KPSS B grubu lisans sınavına girerse, lisans sonucunun açıklandığı tarih itibarıyla ortaöğretim veya ön lisans sonuçlarının geçerliliği sona erer.

Memur olmak için güvenlik soruşturması şart mı?

İlk defa veya yeniden memuriyete atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ise gizlilik dereceli birimler, emniyet ve savunma kurumları, ceza infaz kurumları, kamudaki öğretmenler ve üst kademe yöneticiler gibi 7315 sayılı Kanunun 3. maddesinde sayılan görevler için arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır.

Atandıktan sonra hemen asli memur olur muyum?

Hayır. İlk atamada aday memur olarak göreve başlanır. Bir ile iki yıl arasındaki adaylık süresinde temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staj başarıyla tamamlandıktan sonra asli memurluğa atanılır.