Memur emekli ikramiyesi nedir, nasıl hesaplanır?

Devlet memurları, özel sektörde ve kamuda işçi statüsünde çalışanlar gibi kıdem tazminatı almaz. Memuriyetin karşılığında emeklilikte toplu bir ödeme yapılır; bunun adı emekli ikramiyesidir. Tutar, emekliye ayrılan memurun hizmet yılı ve emekli aylığına esas alınan maaş unsurlarına göre hesaplanır. Bu rehberde emekli ikramiyesinin dayanağını, kimlere ödendiğini, nasıl hesaplandığını ve işçilerin kıdem tazminatından farkını özetliyoruz.

Kısaca

• Emekli ikramiyesi, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı olarak ödenir (5434 sayılı Kanun, md. 89).
• 1 Ekim 2008'den sonra memur olanlar (5510 sayılı Kanun, md. 4/1-c) için dayanak 5434 sayılı Kanunun ek 82. maddesidir.
• Eskiden uygulanan 30 yıl üst sınırı Anayasa Mahkemesince iptal edildi; 30 yılı aşan tam hizmet yılları da hesaba girer.
• Hesaplamada emekli aylığının başladığı tarihteki katsayılar esas alınır.
• Emekli ikramiyesi gelir vergisinden istisnadır (Gelir Vergisi Kanunu, md. 25/3).
• Daha önce kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmiş süreler yeniden hesaba katılmaz.

Emekli ikramiyesi kimlere ödenir?

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 89. maddesine göre, hizmet sürelerinin tamamı 5434 sayılı Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlananlara ya da toptan ödeme yapılanlara emekli ikramiyesi verilir. Bu grup, kabaca 1 Ekim 2008 öncesinde memuriyete başlamış ve tüm hizmeti memuriyette geçmiş kişileri kapsar.

Hizmetlerinin bir bölümü SSK veya Bağ-Kur'a tabi geçen ve hizmet birleştirmesiyle emekli olanlar için ayrı bir şart vardır. Bu kişilere, Emekli Sandığına tabi kamu görevlerindeki çalışmalarının 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması kaydıyla ikramiye ödenir (5434 sayılı Kanun, md. 89, ikinci fıkra).

2008 sonrasında memur olanlar

1 Ekim 2008'den sonra ilk kez memur olanlar 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabidir. Bu kişilerin ikramiyesi 5754 sayılı Kanunla 5434 sayılı Kanuna eklenen ek 82. madde uyarınca ödenir. Hesaplama, 5434 sayılı Kanuna tabi emsal memur esas alınarak yapılır. Önemli şart, emekli aylığı bağlandığı sırada son sigortalılık statüsünün 4/c olmasıdır. Memuriyetten ayrılıp son olarak işçi (4/a) veya esnaf (4/b) statüsünden emekli olanlar, memuriyet yılları için bu maddeden ikramiye alamaz. Ek 82. madde kapsamındaki ikramiye hesabında, kamu idarelerinde 4/a statüsünde geçen süreler de dikkate alınabilir; ancak bunun için iş sözleşmesinin kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde (sözleşmeli personelde iş sonu tazminatına hak kazandıracak şekilde) sona ermiş olması gerekir. Statü farkları için 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D farkı rehberine bakabilirsiniz.

Emekli ikramiyesi nasıl hesaplanır?

Temel formül basittir: tam fiili hizmet yılı × aylık bağlamaya esas tutar. Aylık bağlamaya esas tutar, emekli keseneğine esas alınan maaş unsurlarından oluşur. Bunlar başlıca aylık gösterge, ek gösterge, kıdem aylığı ve taban aylığıdır; ayrıca ek göstergeye göre oranı değişen tazminat unsuru da hesaba girer. Göstergeler, emekli aylığının başladığı tarihteki katsayılarla tutara çevrilir.

Hesaplamada derece ve kademe ile ek gösterge belirleyicidir. Bu nedenle emekliliğe yakın dönemde derece yükselmesi veya daha yüksek ek göstergeli bir kadroya geçiş ikramiyeyi artırabilir. Derece ve kademe kavramları için kademe ve derece ilerlemesi rehberine bakabilirsiniz. Kendi durumunuza göre emeklilik tarihini ve tahmini tutarı görmek için emeklilik hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Tam fiili hizmet yılı	Ödenecek ikramiye
20 yıl	20 aylık (aylık bağlamaya esas tutarın 20 katı)
25 yıl	25 aylık
30 yıl	30 aylık
35 yıl	35 aylık (30 yıl sınırı kaldırıldığı için)

Ödeme tam hizmet yılları üzerinden yapılır. Daha önce kıdem tazminatı veya emekli ikramiyesi ödenmiş süreler hesaba yeniden katılmaz.

30 yıl sınırı kaldırıldı

5434 sayılı Kanunun 89. maddesinde bir dönem, ikramiye hesabında 30 fiili hizmet yılından fazla sürelerin dikkate alınmayacağı yazılıydı. Anayasa Mahkemesi 25.12.2014 tarihli ve E.2013/111, K.2014/195 sayılı kararıyla bu ifadeyi eşitlik ve sosyal güvenlik hakkına aykırı bularak iptal etti. Karar 7 Ocak 2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Bugün geçerli kurala göre 30 yılı aşan tam hizmet yılları da ikramiyeye dahil edilir.

Kıdem tazminatından farkı

Memurlar kıdem tazminatı almaz. Kamu kurumlarında 4/D statüsünde çalışan işçiler ise emeklilik dahil 1475 sayılı Kanunun 14. maddesinde sayılan hallerde, her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı alır. İki ödeme arasında doğrudan bir bağ da vardır: işçilerin kıdem tazminatının yıllık tavanı, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesidir.

	Memur (emekli ikramiyesi)	İşçi (kıdem tazminatı)
Dayanak	5434 sayılı Kanun md. 89 ve ek md. 82	1475 sayılı Kanun md. 14
Hesap esası	Her tam hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı	Her tam yıl için 30 günlük ücret
Tavan	Hizmet yılı sınırı yok	Yıllık tutar, en yüksek devlet memurunun bir yıllık azami emekli ikramiyesini geçemez
Gelir vergisi	İstisna (GVK md. 25/3)	Kanuni sınırlar içinde istisna (GVK md. 25/7)

4/D'li kamu işçileri için tahmini tutarı kıdem tazminatı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Vergi durumu

Gelir Vergisi Kanununun 25. maddesinin 3 numaralı bendine göre, kanunla kurulan emekli sandıkları tarafından zat aylığı bağlananlara kanunları gereğince verilen emekli ikramiyeleri gelir vergisinden istisnadır. Bu nedenle emekli ikramiyesi üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılmaz.

Ödeme ve dikkat edilecek noktalar

• İkramiye, emeklilik başvurusu üzerine yapılan aylık bağlama işlemleriyle birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından hesaplanır.
• Emeklilik tarihini planlarken katsayı dönemlerini ve derece-kademe durumunuzu dikkate almanız tutarı etkileyebilir.
• Hizmet birleştirmesiyle emekli olacaksanız, kamu görevinizin hangi şekilde sona erdiği ikramiye hakkını belirleyebilir.
• Emeklilik için gereken yaş ve hizmet şartlarını memur emeklilik şartları rehberinde ayrıca anlattık.

Sık sorulan sorular

Memurlara kıdem tazminatı ödenir mi?

Hayır. Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanunun 14. maddesine tabi işçilere ödenir. Devlet memurlarına emeklilikte kıdem tazminatı yerine emekli ikramiyesi ödenir.

30 yıldan fazla hizmeti olan memur, fazla yılların ikramiyesini alabilir mi?

Evet. 30 fiili hizmet yılından fazla sürelerin dikkate alınmamasını öngören hüküm, Anayasa Mahkemesinin 25.12.2014 tarihli kararıyla iptal edildi. Bu nedenle 30 yılı aşan tam hizmet yılları da ikramiye hesabına girer.

2008'den sonra memur olanlar emekli ikramiyesi alır mı?

Evet. 1 Ekim 2008'den sonra 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında memur olanlara 5434 sayılı Kanunun ek 82. maddesine göre emekli ikramiyesi ödenir. Emekli aylığı bağlandığı sırada son sigortalılık statüsünün 4/c olması aranır.

Emekli ikramiyesinden vergi kesilir mi?

Kanunla kurulan emekli sandıkları tarafından kanunları gereğince ödenen emekli ikramiyeleri Gelir Vergisi Kanununun 25. maddesinin 3 numaralı bendine göre gelir vergisinden istisnadır.

İkramiye hangi tarihteki maaş katsayılarıyla hesaplanır?

Hesaplamada emekli aylığının başladığı tarihteki katsayılar esas alınır. Bu nedenle emeklilik tarihinin hangi katsayı dönemine denk geldiği ikramiye tutarını etkiler.

Daha önce kıdem tazminatı aldığım süreler ikramiyeye eklenir mi?

Hayır. Daha önce kıdem tazminatı veya emekli ikramiyesi ödenmiş hizmet süreleri, emekli ikramiyesinin hesabında yeniden dikkate alınmaz.