4/A, 4/B, 4/C ve 4/D farkı: Kamuda istihdam türleri

Kamu kurumlarında çalışan herkes memur değildir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4. maddesi, kamu hizmetlerinin "memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle" gördürüleceğini belirtir ve bu dört istihdam şeklini maddenin fıkra harfleriyle anılan 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D olarak tanımlar. Kurumlar bu dört şekil dışında personel çalıştıramaz (657 sayılı Kanun, md. 5). Ancak bugün itibarıyla bu dört kategoriden biri, 4/C, Kanundan çıkarılmış durumdadır. Bu rehberde dört statünün farklarını ve son yıllardaki değişiklikleri anlatıyoruz.

Kısaca

• 4/A memur: Asli ve sürekli kamu hizmetlerini yürüten, kadroya atanan personeldir; güvencesi en yüksek statüdür.
• 4/B sözleşmeli personel: Pozisyonlarda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalışır; işçi sayılmaz.
• 4/C geçici personel: 2017'de 696 sayılı KHK ile kaldırıldı (7079 sayılı Kanunla kabul edildi); çalışanlar 4/B pozisyonlarına geçirildi.
• 4/D işçi: İş sözleşmesiyle çalışır; 657 sayılı Kanun değil, iş mevzuatı uygulanır.
• Memur ve sözleşmeli personel sosyal güvenlikte 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine, işçiler 4/1-a bendine tabidir.

4/A: Memur

Kanuna göre memur, "Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler"dir (657 sayılı Kanun, md. 4/A). Memurlar kadroya atanır; ilk atamada aday memur olarak göreve başlar ve adaylık sonrası asli memurluğa geçer.

• Güvence: Kanun, memuriyete girişi, ilerleme ve görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmayı ve memurları "güvenliğe sahip kılmayı" temel ilke olarak sayar (657 sayılı Kanun, md. 3).
• Maaş: Gösterge ve katsayı sistemine dayanır; derece, kademe, ek gösterge, tazminat ve ek ödemelerden oluşur. Ayrıntılar için memur maaşı nasıl hesaplanır rehberine bakabilirsiniz.
• İzin: Yıllık, mazeret, hastalık ve aylıksız izinler doğrudan 657 sayılı Kanunla düzenlenir (md. 102-108).
• Kariyer ve tayin: Kademe ve derece ilerlemesi vardır; memur kurumlar arası nakil ve yer değiştirme hükümlerine tabidir.
• Emeklilik: 1 Ekim 2008'den önce Emekli Sandığı iştirakçisi olanlar 5434 sayılı Kanuna, sonra ilk kez göreve başlayanlar 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabidir. Emekliliğe hak kazanıldığında emekli ikramiyesi ödenir; ayrıntılar için memur emekli ikramiyesi rehberine bakabilirsiniz.

4/B: Sözleşmeli personel

Kanundaki tanıma göre sözleşmeli personel, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir (657 sayılı Kanun, md. 4/B). Sözleşmeli personelin seçim sınavı, ücretlerinin üst sınırı, iş sonu tazminatı, izinleri, sözleşme fesih halleri gibi konular Cumhurbaşkanınca belirlenir.

• Güvence: Memura göre daha sınırlıdır. Hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket nedeniyle sözleşmesi feshedilen veya sözleşmeyi tek taraflı fesheden personel, fesih tarihinden; sözleşmeyi yenilemeyen personel ise sözleşmenin bitiminden itibaren bir yıl geçmedikçe kurumların sözleşmeli pozisyonlarında istihdam edilemez.
• Disiplin: 7433 sayılı Kanunla 2023'te getirilen düzenlemeyle sözleşmeli personele memurlarla aynı disiplin hükümleri uygulanır; ancak kademe ilerlemesinin durdurulması ve daha ağır ceza gerektiren hallerde sözleşmeye disiplin kurulu kararı ve atamaya yetkili amirin onayıyla son verilir.
• Maaş: Gösterge-katsayı sistemi yerine sözleşmede belirlenen ücret ödenir; ayrılışta iş sonu tazminatı söz konusudur.
• Emeklilik: Kamu idarelerinde sözleşmeli olarak çalışanlar 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında sigortalıdır.

Sözleşmeliden kadroya geçiş

7433 sayılı Kanunla 2023 yılında iki önemli değişiklik yapıldı:

• Toplu geçiş: 28 Kasım 2022 itibarıyla 4/B ve benzeri sözleşmeli pozisyonlarda çalışan ve şartları taşıyanlar, 30 gün içinde yazılı başvurmaları halinde aynı unvanlı memur kadrolarına atandı (657 sayılı Kanun, geçici md. 48). Kısmi zamanlı, bir yıldan az süreli ve proje süreli çalışanlar kapsam dışında tutuldu.
• Kalıcı kural: Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilir. Bu kapsamdakiler aynı kurumda 3 yıllık çalışma süresini tamamladıktan sonra 30 gün içinde talepte bulunursa, bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır. Bu personel can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç 3 yıl boyunca başka yere atanamaz; memur kadrosuna atandıktan sonra da aynı yerde en az 1 yıl daha görev yapar (657 sayılı Kanun, md. 4/B).

7537 sayılı Kanunla 2024 sonunda yapılan değişiklikle, sözleşmeli pozisyonlardan memur kadrolarına atananların sözleşmeli geçen hizmetlerinin derece ve kademe tespitinde 64. maddenin dördüncü fıkrası kapsamında da değerlendirilmesi sağlandı (657 sayılı Kanun, md. 4/B ve geçici md. 52).

4/C: Geçici personel (kaldırıldı)

Geçici personel kategorisi, 696 sayılı KHK ile 2017 yılında Kanundan çıkarıldı; bu düzenleme 7079 sayılı Kanunla 2018'de aynen kabul edildi. 4 Aralık 2017 itibarıyla geçici personel pozisyonlarında çalışanlar (adam/ay esasına göre kısmi süreli ve saat ücretli çalışanlar hariç), aynı birimde aynı hizmeti sürdürmek üzere 90 gün içinde 4/B kapsamında ihdas edilen sözleşmeli personel pozisyonlarına geçirildi (657 sayılı Kanun, geçici md. 43). Bu pozisyonlar boşaldığında kendiliğinden iptal edilmiş sayılır.

Daha önce 4/C kapsamında istihdam hakkı bulunanlar, özellikle özelleştirme nedeniyle iş sözleşmesi feshedilen personel, artık 4/B fıkrası kapsamında istihdam edilir ve yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar çalıştırılabilir (657 sayılı Kanun, md. 4/B ve geçici md. 44). Bu nedenle günümüzde "4/C'li" olarak anılan personel, hukuken 4/B kapsamındadır.

4/D: İşçi

Kanuna göre işçiler; memur, sözleşmeli ve geçici personel dışında kalan, sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan sürekli işçiler ile mevsimlik, kampanya veya orman yangınıyla mücadele işlerinde altı aydan az belirli süreli sözleşmelerle çalışan geçici işçilerdir. Kanunun açık ifadesiyle "Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz." (657 sayılı Kanun, md. 4/D)

• Hukuki çerçeve: 4857 sayılı İş Kanunu, toplu iş sözleşmesi ve sendikal mevzuat uygulanır.
• Maaş: Ücret, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesiyle belirlenir.
• İzin: Yıllık izin süreleri İş Kanunundaki kıdeme bağlı kurallara göre belirlenir; memur izin hükümleri uygulanmaz.
• Emeklilik ve ayrılış: 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi (eski SSK) kapsamında sigortalıdır; şartları oluştuğunda kıdem tazminatı alır. Kıdem tazminatı hesabı için kıdem tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Dört statünün karşılaştırması

Konu	4/A Memur	4/B Sözleşmeli	4/C Geçici	4/D İşçi
Bugünkü durum	Yürürlükte	Yürürlükte	Kaldırıldı (KHK-696, 2017)	Yürürlükte
Çalışma ilişkisi	Kadro, statü hukuku	Pozisyon, mali yılla sınırlı sözleşme	Pozisyon (eski)	İş sözleşmesi
Uygulanan mevzuat	657 sayılı Kanun	657 md. 4/B ve Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslar	4/B'ye geçirildi	4857 sayılı İş Kanunu
Ücret	Gösterge × katsayı sistemi	Sözleşme ücreti	—	Ücret / toplu iş sözleşmesi
Sosyal güvenlik	5434 veya 5510 4/1-c	5510 4/1-c	—	5510 4/1-a
Ayrılışta ödeme	Emeklilikte emekli ikramiyesi	İş sonu tazminatı	—	Şartları oluşursa kıdem tazminatı

Hangi statüde olduğumu nasıl anlarım?

Atama veya sözleşme belgenizde kadro mu pozisyon mu ifadesinin geçtiği ve maaş bordronuzun yapısı statünüzü gösterir. Sosyal güvenlik kaydınızı e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden kontrol edebilirsiniz. Memur olmanın yolları için KPSS ile memur olmak rehberine, emeklilik şartları için memur emeklilik şartları rehberine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

4/C statüsü hâlâ var mı?

Hayır. 657 sayılı Kanunun 4/C fıkrası 696 sayılı KHK ile 2017'de yürürlükten kaldırıldı ve 7079 sayılı Kanunla 2018'de kanunlaştı. O tarihte geçici personel pozisyonunda çalışanlar 4/B sözleşmeli personel pozisyonlarına geçirildi.

4/B sözleşmeli personel memur sayılır mı?

Hayır. Sözleşmeli personel, işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir ancak memur kadrosunda değil, pozisyonda ve sözleşmeyle çalışır. Disiplin bakımından memurlara uygulanan hükümler uygulanır.

Sözleşmeli personel ne zaman kadroya geçer?

Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında çalışanlar, aynı kurumda 3 yılı tamamladıktan sonra 30 gün içinde talepte bulunursa bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrosuna atanır (657 sayılı Kanun, md. 4/B, 7433 sayılı Kanunla eklenen paragraf).

4/D işçiye 657 sayılı Kanun uygulanır mı?

Hayır. Kanunun 4/D fıkrası işçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça belirtir. İşçilere İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi hükümleri uygulanır.

Memur ve sözleşmeli personelin emekliliği aynı mı?

1 Ekim 2008 sonrasında göreve başlayan memurlar ve sözleşmeli personel 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabidir. 2008 öncesinde Emekli Sandığı iştirakçisi olan memurlar ise 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaya devam eder.