Ombudsman: Refakat izni reddedilen memura yıllık izin iadesi tavsiyesi

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman), çocuğu için düzenlenen sağlık kurulu raporuna rağmen refakat izni verilmeyen bir memur lehine karar verdi. Kurum, izin talebinin raporda "hayati tehlike" ibaresi bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesini hukuka ve hakkaniyete aykırı buldu. Artvin Valiliği'ne, refakat izni öngörülen süre içinde kullanılan yıllık iznin iadesi yönünde tavsiyede bulundu. Karar 27/10/2026 tarihlidir ve başvuru numarası 2026/26749'dur.

Olay nedir, idare ne demişti?

Başvuran memur, çocuğunun kırık nedeniyle sürekli ve yakın bakıma ihtiyaç duyduğunu belirterek 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 105 inci maddesi kapsamında refakat izni istedi. Aile içinde fiilen destek alamadığını da ekledi. Refakat süresi dolmuşsa, bu sürede kullandığı yıllık iznin iade edilmesini talep etti.

Bu konuyla ilgili: memur maaşı hesaplama aracı, memur zam takvimi ve memur izin hakları.

Sağlık kurulu raporunda çocuğun kendi ihtiyaçlarını karşılayamadığı ve 3 gün süreyle refakate ihtiyaç duyduğu yazıyordu. İdare, raporda "refakat edilmediği takdirde hayati tehlike bulunduğu" ibaresinin yer almamasını gerekçe göstererek izin talebini uygun bulmadı. Memur da çocuğunun iyileşme sürecinde 9 gün yıllık izin kullandı.

Kurum kararını neye dayandırdı?

Karar, Anayasa'nın aileyi ve çocukları koruma yükümlülüğünü düzenleyen 41 inci maddesine ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye dayanıyor. Sözleşme'nin 3 üncü maddesine göre çocukları ilgilendiren her işlemde çocuğun yararı temel düşüncedir. Kurum, 657 sayılı Kanun'un 105 inci maddesi ile ilgili Yönetmelik hükümlerini de inceledi. Kanun, memurun bakmakla yükümlü olduğu çocuğun tedavisi uzun süren bir hastalığı ya da ağır bir kazası olması halinde, "bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla" üç aya kadar izin verilmesini öngörüyor.

Kurum şu sonuçlara ulaştı:

• Kanun metni, raporda belirli bir ibare yazmasını şart koşmuyor. Aranan şey, kişinin hastalık veya kaza nedeniyle hayatını tek başına sürdürmesinin tehlike yaratacak durumda olması.
• Bu durumun varlığını değerlendirmek hekimin görevi. Hekimin refakate ilişkin rapor vermesi, bu kabule dayanıyor.
• Verilen refakat izni mevzuattaki şartları taşıyor. Rapora rağmen iznin kullandırılmaması hukuka ve hakkaniyete aykırı.

Kurum ayrıca benzer bir başvuruya ilişkin daha önceki tavsiye kararına (2018/2943 esas sayılı başvuru) atıf yaptı. O kararda, çocuğun yaşı ve kırığın niteliği nedeniyle yakın bakıma ihtiyaç duyduğu, hastalık hayati tehlike içermese de refakate ihtiyaç bulunduğu belirtilmişti.

İyi yönetim ilkeleri ve sonuç

Kurum, talebin hukuka aykırı biçimde reddedilmesinin yanında, idarenin cevaplarında hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğini göstermemesini de eleştirdi. İdarenin "kanunlara uygunluk" ve "karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi" ilkelerine uymadığı sonucuna vardı. İdareden bundan sonra bu ilkelere uyması bekleniyor.

Refakat izni öngörülen süre geçmiş olduğundan Kurum, kullanılan yıllık izin süresinin iadesi yönünde Artvin Valiliği'ne tavsiyede bulundu. Karara göre idare, bu karar üzerine tesis edeceği işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirmek zorunda. Kurum, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idarece herhangi bir eylem veya işlem yapılmazsa dava açma süresinden kalan sürenin işlemeye devam edeceğini, görevli ve yetkili mahkemelerde yargı yolunun açık olduğunu da belirtti.

Sık sorulan sorular

Sağlık kurulu raporunda "hayati tehlike" ibaresi şart mı?

Kurumun bu kararındaki değerlendirmesine göre 657 sayılı Kanun raporda böyle bir ibare aramıyor. Hastalığın veya kazanın refakat gerektirecek nitelikte olup olmadığını değerlendirmek raporu veren hekimin sorumluluğunda.

Karar yalnızca yıllık izin iadesini mi kapsıyor?

Evet. Refakat süresi geçmiş olduğundan Kurum, refakat izni öngörülen süre içinde kullanılan yıllık iznin iadesi yönünde tavsiyede bulundu.

İdare tavsiye üzerine ne yapmak zorunda?

Karara göre idare, tavsiye üzerine tesis edeceği işlemi otuz gün içinde Kamu Denetçiliği Kurumu'na bildirmek zorunda.

Kısaca

• Kurum, raporda "hayati tehlike" ibaresi bulunmadığı gerekçesiyle refakat izninin reddedilmesini hukuka aykırı buldu.
• Raporun refakati gerektiren durumu belgelendirip belgelendirmediğini değerlendirme sorumluluğu hekimde.
• İdare, tavsiye üzerine yaptığı işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirecek.