Ombudsman: Geçmişe dönük çocuk yardımının ödenmemiş kısmı ödenmeli

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman), bir memurun çocuk için aldığı aile yardımı ödeneğinin geriye dönük ödenmesi talebini kabul etti. Kurum, Şanlıurfa Valiliği'ne, ödenmemiş olan kısmın tamamının geriye dönük ödenmesi yönünde tavsiyede bulundu. Karar, 2026-2027 dönemi toplu sözleşmesinin aile yardımına ilişkin geriye dönük ödeme sınırını da değerlendiriyor.

Olayın özeti

Başvuran memur, çocuk yardımının çocuğun doğum tarihinden itibaren hesaplanıp eksiksiz ödenmesini istedi. İdare, aile yardımının "Aile Durum Bildirimi"ne dayanan bir ödeme olduğunu, bildirimden sonra geriye yönelik ödeme imkânı bulunmadığını savundu. İdare bu yönde bir mütalaayı da dikkate aldı. Yine de Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın ilgili maddesi gereği, bildirim tarihinden önceki 3 ay için geriye dönük ödeme yaptı. Memurun talebi bu 3 aylık ödemenin dışında kalan dönem içindi.

Kurumun değerlendirmesi

Kurum, kararında şu noktalara dayandı:

• Hak, doğumla doğuyor: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda çocuk için ödenen aile yardımı doğum olayına bağlanmış. Memur bu yardıma, doğumu izleyen aybaşından itibaren hak kazanıyor. Yardımın verilmeyeceği haller ise Kanun'un 205 ve 206 ncı maddelerinde sayılmış.
• Bildirim bir hak doğurmuyor: Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği, ödemenin hangi belgelere dayanılarak yapılacağını belirliyor. Hakkın nasıl kazanılacağını düzenlemiyor. Kurum, memurun yardıma bildirim verdiği için değil, Kanun'daki şartları taşıdığı için hak kazandığını belirtti.
• Bildirim için süre yok: Kanun'da da Yönetmelik'te de aile yardımı bildiriminin ne zamana kadar verileceğine dair bir hüküm bulunmuyor. Kurum, geriye dönük talep edilmesinin önünde engel görmedi.
• Toplu sözleşme hükmü hakkı daraltıyor: Hakem Kurulu Kararı'nın geriye dönük yararlanmaya ilişkin maddesi, memura yeni bir hak vermekten çok, zaten sahip olduğu hakkı kısıtlıyor. Kurum bu sonuca ulaştı.
• Sosyal devlet ilkesi: Bir sosyal yardım olan aile yardımının ödenmesi, Kurum'a göre sosyal devlet ilkesinin de gereği.

Kurum gerekçesinde Sayıştay 2. Dairesi'nin 553 numaralı ilamına ve Danıştay 11. Dairesi'nin bir kararına da yer verdi. Danıştay kararında, alt normun üst normda bulunmayan bir kısıtlama getiremeyeceği vurgulanıyor.

Dayanak düzenlemeler

Karar ne söylüyor, idare ne yapacak?

Kurum başvurunun kabulüne karar verdi. Şanlıurfa Valiliği'ne, aile yardımı (çocuk) ödeneğinin ödenmemiş kısmının tümünün geriye dönük ödenmesini tavsiye etti. İdare, bu karar üzerine tesis edeceği işlemi otuz gün içinde Kurum'a bildirmek zorunda. Kararda ayrıca, tavsiyenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından bir işlem yapılmazsa görevli ve yetkili mahkemelerde yargı yolunun açık olduğu belirtiliyor.

Kurum iyi yönetim ilkeleri açısından da bir değerlendirme yaptı. İdare, istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdi ve şikâyetçiye makul sürede cevap verdi. Ancak cevaplarda, işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği gösterilmedi. Kurum, idarenin bundan sonra bu ilkeye de uymasını önerdi.

Bu ne anlama geliyor?

• Kurum'a göre çocuk yardımı hakkı, aile yardımı bildirimiyle değil, Kanun'daki şartların gerçekleşmesiyle doğuyor.
• Kurum, Kanun ve Yönetmelik'te aile yardımı bildirimi için süre öngörülmediğini tespit etti.
• Hakem Kurulu Kararı'ndaki geriye dönük ödeme sınırı, Kurum'un değerlendirmesinde memurların mevcut hakkını kısıtlayan bir hüküm olarak yer aldı.
• Karar, somut bir başvuruda Şanlıurfa Valiliği'ne yönelik bir tavsiyedir.

Sık sorulan sorular

Aile yardımı bildirimi için bir süre sınırı var mı?

Kurum'un tespitine göre 657 sayılı Kanun'da da Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nde de bildirim süresine ilişkin bir düzenleme yok. Bu nedenle geriye dönük talebin önünde bir engel görülmedi.

Hakem Kurulu Kararı'ndaki geriye dönük ödeme maddesi nedir?

2026-2027 dönemi için uygulanan 2025/1 sayılı Karar'ın 35 inci maddesi, değişikliği geç bildiren personele bildirimden önceki üç aya kadar olan dönem için ödeme yapılmasını öngörüyor. Ödemenin 01/10/2025 tarihinden öncesine taşmaması da şartlardan biri. Kurum, bu hükmün memurların zaten sahip olduğu hakkı kısıtladığı kanaatine vardı.

İdare kararı uygulamazsa ne olur?

İdare, kararın ardından yaptığı işlemi otuz gün içinde Kurum'a bildirmek zorunda. Kararda, tavsiyenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde idarece işlem yapılmazsa yargı yolunun açık olduğu da belirtiliyor.

Kısaca

• Kurum, çocuk yardımının ödenmemiş kısmının geriye dönük ödenmesini tavsiye etti.
• İdare daha önce yalnızca bildirimden önceki 3 ay için ödeme yapmıştı.
• Kurum'a göre Kanun'da bildirim süresi yok; Hakem Kurulu Kararı'ndaki sınır mevcut hakkı kısıtlıyor.
• İdare, işlemini otuz gün içinde Kurum'a bildirmek zorunda.