Ombudsman: geç bildirilen aile yardımı geriye dönük ödenmeli

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman), aile yardımı ödeneği bildirimini geç yapan bir memura geriye dönük ödeme yapılması için Milli Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulundu. Kurum, 30/09/2026 tarihli kararında hakkın bildirim tarihine göre değil, hak kazanma tarihine göre doğduğu sonucuna vardı. İdarenin, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararındaki üç aylık sınırı gerekçe göstererek ödeme yapmamasını hukuka ve hakkaniyete uygun bulmadı.

Olayın özeti

Başvuran, eşinin aylıksız izinde geçirdiği dönem için aile yardımı ödeneğinin ödenmesini istedi. İdare, eşin durum değişikliğini süresinde bildirmediğini, bildirimi göreve döndükten sonra yaptığını belirtti. Bu nedenle yalnızca bildirimden önceki üç aya kadar olan dönemin ödendiğini, daha eski dönemler için ödeme yapılmasını uygun görmediğini açıkladı.

İdarenin gerekçesi

• 657 sayılı Kanun'un 204. maddesindeki durum değişikliklerini bildirme yükümlülüğünün süresinde yerine getirilmediği ileri sürüldü.
• 2025/1 sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı'nın 35. maddesi dayanak gösterildi. Bu maddeye göre değişikliği geç bildiren personele, koşulların bulunması ve 01/10/2025 tarihinden öncesine taşmaması şartıyla, hak doğduğu tarihten önceki üç aya kadar olan dönem için ödeme yapılıyor.
• Üç ayı aşan geçmiş dönemler için talep, mevzuata göre uygun görülmedi.

Kurumun değerlendirmesi

Kurum, kararında şu noktaları öne çıkardı:

• Kanunda süre sınırı yok: 657 sayılı Kanun'un 202, 203 ve 204. maddeleri hakkın nasıl kazanılacağını ve ne zaman ödeneceğini düzenliyor. Ancak aile yardımı bildiriminin ne zaman verileceğine ya da geriye dönük talep edilip edilemeyeceğine dair bir süre öngörmüyor. Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nde de böyle bir hüküm yok.
• Hak, olayla doğuyor: Eş için yardım evlenme, çocuk için yardım doğum olayına bağlı. Memur, bu olayı takip eden ay başından itibaren hak kazanıyor. Eş için yardım ayrıca eşin menfaat karşılığı çalışmaması veya sosyal güvenlik kurumundan aylık almaması şartına bağlı.
• Toplu sözleşme/Hakem Kurulu kararı hakkı daraltamaz: Kurum, bu tür kararların amacının memurların mevcut haklarına ilave hak sağlamak olduğunu belirtti. Üç aylık sınırın yeni bir hak vermek yerine zaten var olan hakkı kısıtladığını değerlendirdi. Üst normda olmayan bir sınırlamanın alt düzenleyici işlemle getirilemeyeceğini vurguladı.
• Bildirim tarihi hakkı ortadan kaldırmaz: Kurum, hak kazanma tarihinden itibaren geriye dönük aile yardımı verilmemesini hukuka ve hakkaniyete aykırı buldu.

Kararda anılan yargı kararları

İyi yönetim ilkesi yönünden tespit

Kurum, idarenin bilgi ve belgeleri süresinde ve gerekçeli olarak gönderdiğini kaydetti. Buna karşılık başvurana verilen cevapta idari işleme karşı hangi sürede ve hangi mercie başvurulabileceğinin gösterilmediğini tespit etti. İdareye bu ilkeye uygun davranması önerildi.

Kararın sonucu ve sonraki süreç

• Başvurunun kabulüne karar verildi.
• Milli Eğitim Bakanlığına, başvurana geriye dönük aile yardımı ödenmesi yönünde tavsiyede bulunuldu.
• 6328 sayılı Kanun'un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Bakanlığın, karar üzerine tesis edeceği işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirmesi zorunlu tutuldu.
• Kararın hak arama özgürlüğü bölümüne göre, tebliğden itibaren 30 gün içinde idare bir eylem ya da işlem yapmazsa varsa dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek. Yetkili ve görevli mahkemelerde yargı yolu açık.

Bu ne anlama geliyor?

Karar, aile yardımı ödeneğinin dayanağı olan kanun maddelerinde bildirim için bir süre bulunmadığını ve hakkın kanundan doğduğunu esas alıyor. Kurumun yaklaşımına göre bildirimin geç yapılması, hak kazanma tarihinden itibaren doğan yardımı tek başına ortadan kaldırmıyor. Karar, belirli bir başvuru hakkında verilmiş bir tavsiyedir. Kararda, benzer durumdaki diğer memurlar için ayrıca bir başvuru yolu veya süresi belirtilmemiştir.

Sık sorulan sorular

Kurum, üç aylık sınırı neden hukuka uygun bulmadı?

Kurum, Hakem Kurulu kararındaki üç aylık sınırın kanunla tanınan bir hakkı daralttığını değerlendirdi. Üst normda yer almayan bir kısıtlamanın alt düzenleme ile getirilemeyeceğini belirtti.

Aile yardımına ne zamandan itibaren hak kazanılıyor?

Kararda anılan 657 sayılı Kanun'un 204. maddesine göre memur, eş için evlenme, çocuk için doğum tarihini takip eden ay başından itibaren hak kazanıyor. Eş için yardım ayrıca eşin çalışma ve aylık alma durumuna bağlı.

İdare tavsiyeye uymak zorunda mı?

Karara göre idarenin, kararın ardından yaptığı işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirmesi zorunlu. Kararda ayrıca, bu süre içinde idare bir işlem yapmazsa yargı yolunun açık olduğu ve varsa dava açma süresinden kalan sürenin işlemeye devam edeceği belirtiliyor.

Kontrol listesi

• Evlilik veya doğum gibi hakkı doğuran olayın tarihini kontrol edin.
• Eş için yardımda, eşin çalışma ve aylık alma durumunun şartlara uygun olup olmadığına bakın.
• İdarenin cevabında başvuru yolu ve süresinin gösterilip gösterilmediğini inceleyin.
• Kurumun tavsiyesine ilişkin idarenin otuz günlük bildirim sürecini takip edin.